لطفا برای مشاهده متن چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

ادبیات ایران در دوران انقلاب مشروطیت کاملا تحت تاثیر تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. این تحولات به نوبه خود ریشه در رفت و آمد نخبگان سیاسی و فکری جامعه ایران به غرب از قبیل سیاحان، بازرگانان، دیپلمات ها، دانشجویان و از سوی دیگر آمد و شد اتباع مغرب زمین به ایران به ویژه در ساحت ایران شناس و یا شرق شناس و بازرگان و نیروی متخصص است.ویژگی مهم ادبیات دوره مشروطه استفاده از زبان محاوره ای و ساده برای ارتباط فکری با توده های مردم بود. نثر گذشته همان نثر منشیانه و درباری است که کاربرد آن در میان خواص بود.

ادبیات سنتی ایران بر خلاف آموزه های قرآنی و سنت معصومین - علیهم السلام - برای زن حرمتی در خور و شانی به سزا قائل نمی شد. در این نگاه زن همچون وسیله ای برای خدمت به مرد و پر کردن لحظات او به شمار می رفت، بدون این که از حقوق مساوی برخوردار باشد و یا اینکه حتی حقی برای اعتراض داشته باشد. بعد از جریان مشروطه این نگرش دگرگون شد. زنان برای احیای مطالبات حقوقی خود اقدام کردند، مردان نیز به انصاف گرائیدند. رسیدن به شان انسانی، یافتن منزلت برابر در خانواده و اجتماع، فراهم آمدن شرایط مناسب برای تعلیم و حضور در اجتماع و مشارکت در امور سیاسی و اجتماعی، ره آوردهای فرخنده ای بود که نهضت مشروطه عاید زنان ساخت. در این مقاله به کوشش چند تن از شاعران مشروطه در تنویر افکار عمومی و تشویق زنان به احیای حقوق خود، اشارات کوتاهی شده است. حقوقی که ساختار بیمار اجتماعی، بر خلاف سنت الهی، به ستم از آنان سلب کرده بود.

وحید دستگردی، شاعر توانای دوره بیداری است که خدمات فرهنگی و ادبی گسترده ای به ساحت علم و ادب کشور کرده است.وی تعدادی از متون معتبر فارسی را تصحیح و منتشر و ماهنامه ادبی ارمغان را پایه گذاری کرده است، همچنین از او دیوان اشعاری در دست است.این سراینده مبارز، زبان شعر را برای اهداف سیاسی و اجتماعی به کار گرفته است و از این رو توانست در رسوا کردن حاکمان جایر سهمی داشته باشد و افزون بر آن با معرفی رهبران جنبش ملی و تشویق و تهییج آزادی خواهان؛ نقشی ایفا کند.او در چکامه بختیاری-که انعکاس بخشی از تاریخ اصفهان دوره مشروطیت و خود شاهد آن رویدادها بوده است با رویکردهای بلاغی، تلمیحات و اشارات تاریخی و اساطیری، آزادی خواهان بختیاری را که برای رهاندن مردم از چنگال فرمانروایان خودکامه اصفهان بسیج شده و لشکر کشیده اند ستایش می کند و نیر نقاب از سیمای حاکمان فاسق و فاسد بر می افکند و چهره واقعی آنان را با صفاتی در خورشان می نمایاند.سرانجام از پایتخت نشینان می خواهد که دست بر روی دست نگذارند و از خواب غفلت بیدار شوند و به اصفهانیان اقتدا کنند و طومار و بساط استبداد را در نوردند و با نثار خون خود نهال مشروطیت را آبیاری کنند؛ در پایان سخن هم برای ایران و قشون رهایی بخش بختیاری، پایندگی می طلبد.